آمالگاماتور

دستگاه آمالگاماتور چیست؟

اگر دندان پر شده دارید، پس دست کم یک بار در زندگی این دستگاه را دیده اید و فناوری نهفته در آن را تجربه کرده‌اید. زمانی که به هر دلیل دندان دچار پوسیدگی یا شکستگی می‌شود و یک حفره یا سوراخ در آن شکل می گیرد، باید به وسیله ماده‌ای که با محیط داخلی بدن سازگاری داشته باشد، پُر گردد. این ماده آمالگام نام دارد و یک ترکیب فلزی خاکستری رنگ است.

آمالگاماتور که به صورت یک میکسر (همزن) و ترکیب کننده عمل می کند، برای کمک به پر کردن دندان با ماده آمالگام استفاده می‌شود. این ماده شیمیایی حاوی جیوه، قلع، مس، نقره، سرب، و غیره است که مهم ترین نقطه ضعف آن از لحاظ فیزیکی، در جیوۀ آن نهفته است. چرا که جیوه در صورت ترکیب با مواد دیگر به سرعت سفت و خشک می شود؛ به همین دلیل آن را به صورت یک پودر جامد جیوه‌ای درمی‌آورند و زمانی که دندانپزشک قصد استفاده از آن را داشته باشد، به صورت پودر خشک مورد استفاده قرار می گیرد. لذا برای ایجاد ترکیب آمالگام و تشکیل خمیر از دستگاه آمالگاماتور استفاده می کند که اصول کلی کار با آن شبیه به دستگاه همزن است.

اجزاء مختلف دستگاه

مخزن نگه دارندۀ پودر و جیوهموتور الکتریکی (که معمولاً 220 ولت است)
میکسر (مخلوط کن)
برد الکترونیکی
زمان سنج (تایمر)
اهرم تعیین تعداد واحد

همه چیز در مورد ترکیب آمالگام 

از دیدگاه ویژگی‌های فیزیکی باید گفت آمالگام ماده‌ای است که از دو فلز اصلی جیوه و نقره تشکیل شده است. البته عناصر دیگری مثل قلع و مس نیز برای ایجاد یک سری ویژگی‌ها به آن اضافه می شوند. آمالگام، پیش از ترکیب شدن به صورت دو قسمت پودر و مایع وجود دارد. در قسمت پودری نقره و مقدار کمی قلع داریم و در قسمت مایع نیز فلز مایع جیوه وجود دارد.

دندانپزشک ابتدا کارهای اولیه بر روی دندان پوسیده یا محل شکستگی دندان را انجام می دهد و پس از تراش دندان، محل را برای پذیرش ماده آمالگام آماده می سازد. سپس پودر و مایع آمالگام با هم مخلوط می‌شوند و یک ترکیب خمیر ایجاد می کند که این خمیر حدود ۲ تا ۳ دقیقه فرصت دارد تا خشک شود. لذا دندان پزشک باید از همین فرصت استفاده کند و این ماده را راهی حفره دندان کند و شکل مناسبی برای آن ایجاد نمایند. پس از این زمان، این ماده شروع به سفت شدن می‌کند و یک آلیاژ مستحکم و پایدار ایجاد می‌شود که در برابر رطوبت محیط داخل دهان و فشارهای ناشی از جویدن غذا مقاومت خوبی دارد و عمر متوسط آن بسته به کیفیت مواد به کار رفته می تواند بین ۵ تا ۱۰ سال برآورد شود.

مواد جایگزین آمالگام

گذشته از آمالگام، مواد ترکیبی دیگری موسوم به ترکیبات ترمیمی هم‌رنگ دندان، موسوم به کامپوزیت نیز در بازار مواد مصرفی دندانپزشکی وجود دارند که برای ترمیم دندان های جلو که در معرض دید قرار دارند، استفاده می شود. این ماده نیز به لحاظ ظاهری انتخاب خوبی به نظر می رسد اما به لحاظ تحمل فشارهای ناشی از جویدن و عمر مفید، برای تأمین سطوح جوندۀ دندان های عقبی چندان مفید نیستند و توصیه نمی شوند.

انواع دستگاه‌های آمالگاماتور دندانپزشکی

به طور کلی دو نوع دستگاه ترکیبی و کپسولی وجود دارد.

1- آمالگاماتور ترکیبی

عملکرد این دستگاه ترکیبی بدین ترتیب است که ابتدا پودر آمالگام داخل محفظۀ دستگاه ریخته می‌شود و درون محفظه جداگانه دیگری جیوه ریخته می شود. زمانی که دستگاه روشن می‌شود، به صورت خودکار پودر و جیوه به نسبت ۸۰ درصد پودر به ۲۰ درصد جیوه با هم ترکیب می‌شوند.

2- آمالگاماتور کپسولی 

در این نوع، مادۀ آمالگام از قبل در داخل کپسول‌های کوچکی جاسازی شده است. در این کپسول پرده نازکی وجود دارد که جیوه را از پودر جدا کرده است. کپسول مذکور بر روی دستگاه آمالگاماتور کار گذاشته می‌شود و زمانی که دستگاه روشن شود، این پرده به صورت خودکار برداشته شده و پودرها که با نسبت استاندارد بسته بندی شده‌اند، با یکدیگر مخلوط می‌شوند. این مدل، کاربرد بیشتری نسبت به انواع دیگر آمالگاماتور دارند.

3- دستگاه آمالگاماتور ترکیبی – کپسولی

دستگاه آمالگاماتور دو کاره (پودری و کمپسولی) هر دو کارایی بالا را دارد. در آمالگاماتور ترکیبی کپسولی، مقدار پودر متغیر است و مقدار جیوه ثابت می‌باشد. درصد پودر نیز با کمک ولومی که در کنار دستگاه قرر دارد، تنظیم می شود. بدین صورت که با پیچیدن ولوم به سمت مثبت یا منفی مقدار پودر به ترتیب افزایش یا کاهش پیدا می‌کند.

عملکرد آمالگاماتور

مادۀ مرکب آمالگام به شکل پودر است. برای تبديل این پودر به خميـر، آن را با فاز مایع جيـوه مخلـوط مـی‌كننـد. لذا در داخـل دسـتـگـاه، مخازن جداگانه‌ای برای قرار دادن آمالگام و ریختن جيوه وجود دارند. نخست آمالگام و جيوه را داخل مخزن‌هاي مربوط به خود می‌ريزیم و سپس با استفاده از اهرم مخصوص، درصد تركيب آنها را مشخص می کنیم. در مرحلۀ بعد، اين دو فاز به مقدار تعيين شده به همـزن وارد مـی‌شـونـد و در پایان مخلـوط حـاصـل به خـــروجـــی دسـتـگـــاه انتقال داده می‌شود و مـــورد اسـتـفــاده قــرار می‌گيرد.

الزامات بهداشتی کار با آمالگاماتور

پس از هر سری استفاده از این دستگاه، باید داخل لوله و درپوش آن با برس مخصوص تمیز شود.
پیش از توقف کامل درپوش لوله، باید دقت شود که هرگز با دست تماس پیدا نکند.
این دستگاه نباید در برابر تابش مستقیم نور خورشید قرار گیرد.
هفته‌ای یکی دو بار باید دستگاه به صورت وارونه نگه داشته شود و سپس در جای خود قرار بگیرد. به دلیل لرزش دستگاه، ممکن است پودر آمالگام در ته مخزن خود فشرده شود و به همین دلیل مقدار آلگام مورد نیاز برای ترکیب مورد نظر از آن خارج نشود. بدین ترتیب تنظیم دستگاه به هم خواهد خورد. لذا با این تکان‌های هفتگی این مشکل برطرف می‌شود.